به گزارش «سراج24»، مراسم رونمایی از اولین مستندهای تولید شده در موسسه سیمافکر عصر دیروز با حضور سیدناصر هاشمزاده فیلمنامه نویس و پژوهشگر هنر و فلسفه هنر و سید حسین شهرستانی پژوهشگر علوم اجتماعی برگزار شد.
در این نشست پس از اکران مستندهای «سکولار نیستیم» به کارگردانی سید علی سیدان و «عصر تلویزیون» به کارگردانی سید باقر نبوی، قنبری مسئول سایت سیمافکر به سخنرانی پرداخت. وی با تاکید بر اینکه سیمافکر تنها از منابع آرشیوی استفاده نخواهد کرد، گفت: آثار تولیدی و مستند از عمده محصولات ما خواهند بود.
سپس نشست نقد و بررسی مستندهای « سکولار نیستیم» و «عصر تلویزیون» با حضور سید ناصر هاشمزاده، سید حسین شهرستانی، سید علی سیدان و سید باقر نبوی برگزار شد.مستند«سکولار نیستیم» به نقد و بررسی نظرات افرادی همچون سروش و حجاریان میپردازد. مستند «عصر تلویزیون» نیز به نقد و بررسی استفاده از تلویزیون در جامعه ایران اختصاص دارد.
سید ناصر هاشمزاده با تاکید بر اینکه مستند «سکولار نیستیم» میتوانست خیلی بهتر باشد، گفت: در این مستند نیمی از کار که اصل و مبنای بحث است از منابع آرشیوی استفاده شده است و نیم دیگر کار که به نقد قسمت اول میپردازد، فیلمبرداری شده است.
وی افزود: کسانی که مدعی سکولاریسم هستند هنوز در جامعه حضور دارند و بهتر بود به آنها مراجعه شود. عدم رجوع به این افراد یک نقص است. در این مستند ما حریف را در یک گوشه رینگ قرار دادهایم و میزنیم. این مستند یک طرفه است. باید دید مستند به مخاطب عام می خواهد چه بگوید.
این فیلمنامه نویس اضافه کرد: این مستند باید نشان میداد که این تناقضی که روشنفکران با آن مواجه هستند از کجا سرچشمه میگیرد. چه شد که افرادی که بعضا منتخب امام بودند به تناقض گویی کشیده شدند. این کار به لحاظ ساختاری ضعیف و دم دستی است.
هاشمزاده در ادامه در تشریح حسن مستند «سکولار نیستیم» گفت: طرح موضوع این مستند خوب است. اما این طرح موضوع باید با یک پرداخت متفکرانه همراه میشد. پرداخت ژورنالیستی به این مطلب اشتباه است. لازم بود با یکسری افراد گفتوگوهای صریحتری میشد و مشخص میشد که چرا این افراد به نمادهای روشنفکری دینی بدل شدند.
پس از آن سید حسین شهرستانی با تاکید بر اینکه تجربه ساخت مستند در حوزه اندیشه کم است، گفت: ما کمتر شاهد ساخت مستندهایی در مورد موضوعات غیر عمومی هستیم. در حوزه اندیشه بیشتر افراد از ساخت مستند گریز دارند. ویژگی های مثبت «سکولار نیستیم» به نسبت جنس موضوع این کار است. امکان استفاده کردن از تصاویر متنوع در این کار کم است. به نظر من این مستند از عهده کار برآمده است. نقطه قوت این مستند طرح سوال آن است.
وی افزود: حرف آقای هاشمزاده مبنی بر اینکه با مدعیان سکولاریسم صحبت شود درست است اما امکان صحبت کردن با این افراد وجود ندارد. این افراد از صحبت کردن امتناع میکنند. اگر بیوگرافی هریک از افراد در این کار مورد بررسی قرار میگرفت خوب بود. یعنی به صورت عینی نشان میدادید که این افراد چگونه از یک تفکر دینی فاصله گرفتند و به اینجا رسیدند.
سید علی سیدان در ادامه با تاکید بر اینکه این مستند قرار بود یک مستند گزارشی باشد، گفت: در مورد مستندهای سینمایی می توان خیلی بیشتر به عمق مسئله رفت اما این مستند تنها به طرح مسئله میپردازد و در انتها به یک سوال انتهایی میرسد. این کار میتوانست قوی تر باشد اما نکته مثبت «سکولار نیستیم» این است که تکلیف سازنده با خودش روشن است. او می داند چه می خواهد بگوید.
وی در ادامه با طرح یک سوال از هاشمزاده خواست تا به سوال او پاسخ دهد. او پرسید: در ساخت مستندهای حوزه اندیشه ما با محدودیتهایی مواجه هستیم. اگر ما بخواهیم مستند بسازیم که تفکر برانگیز باشد باید چگونه عمل کنیم؟
هاشم زاده در پاسخ به این سوال گفت: مستند نه مصاحبه، نه گفتوگو و نه میزگرد است. دوربین هم مانند یک قلم باید عمل کند و بنویسد. نوع حرکت دوربین، نوع رفتن به سراغ مسئله و نوع طرح سوال باید با تفکر مورد نظر منطبق باشد. در اینجا است که مخاطبان مستند ریزش می کنند. پذیرش این مطلب که کار فکری دارای مخاطبان خاص است برای مخاطب سخت است. به همین دلیل مستندساز باید از تصاویر برای جذابیت کار استفاده کند. ساخت یک مستند موفق تنها با تجربه کردن امکان پذیر است.
وی در ادامه با انتقاد از سیاست زده شدن مستندهای امروزی گفت: متاسفانه مستندهای ما امروز سیاست زده شده اند. انتخاب سروش به عنوان سوژه به خاطر مواضع فکریاش نیست بلکه بخاطر مواضع سیاسیاش است. اگر میخواهیم مستند اندیشه بسازیم باید بگوییم که چرا حلقه کیان به نفی وحی رسیدند. برای ساخت یک فیلم متفکرانه خود فیلمساز باید اندیشمند باشد. رفتن به سراغ یک مسئله فکری با نگاه ژورنالیستی کار خطرناکی است. روزنامه کیهان نیز در مقطعی با همین نگاه به سراغ سروش رفت که خیلی به نفع سروش شد.
این پژوهشگر با تاکید بر اینکه ساخت مستند حوزه اندیشه را باید به اهلش سپرد، گفت: اینکه خودمان از خودمان تمجید کنیم کار درستی نیست. صدا و سیما هم اینگونه رفتار میکند. در مستند «سکولار نیستیم» ما گوش درستی برای شنیدن حرفهای مقابل نداریم و برای همین زبانمان هم ضعیف عمل می کند. سازنده این فیلم گوش به خرج نداده است تا درست مطالب را درک کند و به همین دلیل سطحی پاسخ داده است.
سید حسین شهرستانی در ادامه با تاکید بر اینکه سطح مواجهه با روشنفکران دینی در مستند «سکولار نیستیم» یک گام پیشرفت کرده است، گفت: اگر قبلا پاسخی به سروش داده میشد در جواب به نامهاش به رهبری و همچنین نفی وحی بود اما در این مستند تناقض های درونی این افراد نشان داده شد. ضعف اصلی این افراد نیز همین تناقض است.
هاشمزاده در پایان نقد مستند «سکولار نیستیم» اضافه کرد: ما یک زمانی از دموکراسی فرار میکردیم اما الان آن را با واژه مردم سالاری دینی بینا میکنیم. باید مراقبت کرد که با کلمات درگیر نشویم مفاهیم چیز دیگری است. به نظر من ما در اندیشیدن کم آورده ایم. دلیل این پیش آمد کم حوصلگی است.
نقد و بررسی مستند «عصر تلویزیون»
وی در نقد مستند «عصر تلویزیون» گفت: ما امروز با ابزاری از جمله سینما، میکروفن، دوربین و تلویزیون مواجه هستیم. حال ما می خواهیم چه بگوییم؟ بگوییم که این ابزار غفلت ایجاد کرده است. نباید به این موضوع یک نگاه سطحی داشت. بلکه باید اندیشمندانه با این مسئله برخورد کرد.
ابن پژوهشگر با تاکید بر اینکه ما تصرف شدهایم یادآور شد: به همین دلیل است که قبلهگاه خانه ما تلویزیون است. ما تفکر نمیکنیم. مطالبی که ما از منابعی همچون اینترنت به دست میآوریم تفکر نیست. امیدوارم متفکران در نسل ما ظهور کنند.
هاشم زاده در ادامه با اشاره به اینکه تلویزیون رسانه آموزش است، گفت: بزرگان ما می گویند تلویزیون دانشگاه است. پس چرا ما می گوییم رسانه باعث غفلت است. منظور از غفلت چیست؟ ستون این دنیا غفلت است. بدون غفلت نمی شود یک لحظه زندگی کرد. غفلت دو قسمت دارد. غفلت مضموم و غفلت ممدوح. منظور از غفلت باید غفلت مضموم باشد. تلویزیون یک پدیده شگرف است. فیلسوفان زیادی در مورد تلویزیون مقاله نوشته اند. از جمله دکتر داوری اردکانی که این مستند نیز برداشت آزادی از این مقاله است. اما ای کاش دقت بیشتری در این مقاله می شد.
وی اضافه کرد: تلویزیون ما را در زندگی تنها کرد. تلویزیون به ویژه در زمانه ما و در جامعه ما همه چیزمان شده است. حتی در غرب با این وسیله اینگونه رفتار نمی کنند. نباید با تلویزیون به صورت سلبی برخورد کرد بلکه باید متفکرانه برخورد کرد و برای استفاده از آن برنامه ارائه داد.
حسین شهرستانی در ادامه با تاکید بر اینکه مستند «عصر تلویزیون» نسبت به مستند «سکولار نیستیم» غنای بیشتری دارد، گفت: ما در این فیلم می خواهیم با نشان دادن آثار مخربی که تلویزون بر زندگی مردم داشته است به تاثیر تفکر غربی و مدرن بر زندگی انسان ها برسیم. اما در این مستند با یکسری حرفهای گل درشت و شعاری مواجه هستیم که به تخریب می پردازند. مشکل در این مستند مطرح نکردن سوال است. در این مستند به جای اینکه این سوال را طرح کنیم که چرا تلویزیون در خانواده ها جای پدر نشسته است با یکسری شعار به تخریب این رسانه می پردازیم.
سید باقر نبوی کارگردان «عصر تلویزیون» با اشاره به هدف خود از ساخت این مستند گفت: نیت من از ساخت این کار ابراز انزجار از این وسیله بود. ما خیلی قبلتر از اینکه تصوری از رسانه داشته باشیم به استفاده از آن میپردازیم.
شهرستانی در پاسخ به نبوی گفت: اینکه شما مخاطب را کنار بگذارید و حرف بزنید کار درستی نیست. شما باید توجه کنید که مخاطب محوریت دارد. دو نفر از سه نفری که در مستند به عنوان کارشناس حضور داشتند در پایان میگفتند که تلویزیون را کنار بگذارید. این برخورد درست نیست.
پس از این گفتوگوها حاضران به طرح نظرات خود در مورد دو مستند نمایش داده شده پرداختند. هاشمزاده در پایان در پاسخ به نظرات این افراد گفت: اولین ورود من به سینما با این سوال همراه بود که آیا میتوان مفاهیم دینی را به تصویر کشید؟ من برای پاسخ به این سوال تلاش زیادی کردم و با کارگردانهای زیادی حرف زدم. در فیلم «رنگ خدا» توانستم همراه با مجیدی به این تجربه دست پیدا کنم و مفاهیم دینی را به تصویر بکشم. امروز در سینما من به دنبال 30 نما میگردم که توانسته باشند این کار را انجام دهند اما هنوز این 30 نما را پیدا نکردهام. در فیلمهای «زیر نور ماه»، «آواز گنجشکها»، «بید مجنون» و «رنگ خدا» این مفاهیم را دیدم اما هنوز 30 نما را پیدا نکردم تا لقب سینما را به سینمای ایران بدهم.
